5 maart 2017, 1e zondag van de 40-dagentijd

A. Verzoekingen van Jezus: zijn levensdoel, wie hij wil zijn (vs. 1-3)

‘De verzoeking in de woestijn’ wordt dit het evangeliegedeelte van vanochtend

gebruikelijk genoemd.

Waarin wordt Jezus dan verzocht, of beproefd?

Vlak vóór deze tekst heeft Mattheüs beschreven dat Jezus gedoopt is in de rivier de Jordaan.

Jezus wilde door Johannes gedoopt worden.

De doop was een teken van omkeer, toewijding aan God.

Bij die doop daalde een windvlaag van boven, de Geest van God, als een duif op hem neer.

En een stem uit de hoogte had geklonken: “Deze is mijn Zoon, de geliefde.”

Jezus had laten merken: Ja, zo wil ik zijn , in alle dingen van het leven

wezenlijk verbonden met God, als een goede zoon, dienaar, van God, tot het einde toe.

Dat hield dus ook in: Zich niet door andere invloeden en krachten

op een zijspoor, op een dwaalspoor, laten brengen.

Jezus trekt zich nu terug in het woeste gebied bij de Dode Zee.

40 Dagen, als voorbereiding op zijn werk in het openbaar daarna.

Juist aan het eind van die periode, meldt de duivel zich:

Als je dan de Zoon van God bent, zoals je bij de doop wilde zijn, zeg dan…

En dan volgen er dingen die met dat Zoon van God zijn in strijd zijn.

Wat de duivel probeert is niet Jezus een enkele fout te laten maken,

maar heel zijn levensprogramma te ondergraven, en wel vanaf de start.

De opzet is dat Jezus wel indruk zal maken,

maar dat alle handelingen gemengd zullen zijn

met eigen belang, met andere doelen, met compromissen met de duivel.

In de evangelietekst weerstaat Jezus die duivelse invloeden,

Hij overwint ze. De krachten van buiten blijken niet almachtig.

B. Belemmerende factoren

Maar hoe bied je als mens weerstand tegen zulke krachten, blijf je

bij jezelf, je eigen levensdoelen, hoe blijf je zoon of dochter van God?

De krachten die je wegtrekken van jezelf: kunnen uit allerlei hoeken komen.

Er kunnen goed bedoelde adviezen zijn van collega’s of vrienden:

zo moet je dat doen, dan kom je goed over.

Je kunt, nu in verkiezingstijd, soms politici zien

die bepaalde zinnetjes uit het hoofd hebben geleerd

of zich een bepaalde manier van doen hebben aangemeten,

en je merkt: zo zijn ze niet echt, ze bewegen niet natuurlijk, ze zijn het niet zelf,

maar anderen hebben ze verteld: zo moet je het doen.

Mensen kunnen in hun werk opdrachten moeten uitvoeren,

waar ze niet achter staan, wat anderen schade berokken. ,

Ze willen het eigenlijk niet, maar ze zien geen andere keus,

en met bezwaard hart doen ze wat hun tegenstaat.

Mensen kunnen in relaties ongemerkt en ongewild een ander klem zetten,

dwingen tot een rollenpatroon.

En geen van de twee kan nog vrij opereren, kan echt natuurlijk zichzelf zijn.

Mensen kunnen op hoge posten terecht komen in de wereldpolitiek,

beslissingen nemen waar duizenden het slachtoffer van worden,

maar ze zouden niet weten hoe het anders kan.

Maar zijn ze als volwassene nog verbonden met het kind dat ze eens waren,

het kind dat blij was met een veilig thuis, het kind met idealen?

Mensen kunnen in deze situaties een bepaalde periode van het leven dingen doen,

waarvan ze diep van binnen nog wel weten, dat ze dit helemaal niet willen doen,

maar ze zijn er nu eenmaal in terecht gekomen,

ze hebben een keus gemaakt, of ze hebben zich daar naar toe laten voeren.

En als ze er later op één of andere manier toch weer uit zijn gekomen, zeggen ze:

Toen was ik niet mij zelf,

ik deed het wel, maar ik was het tegelijk niet echt,

ik was onder invloed van vreemde krachten, groter dan mijzelf.

Mensen kunnen beginnen met iets dat niet helemaal juist aanvoelt,

maar op een gegeven moment hebben ze het niet meer in de hand.

Het kwaad groeit boven hen uit,

en wordt tot een macht buiten hen, boven hen.

In de Bijbel kan dan sprake zijn van de ‘satan’, of de ‘duivel’.

De ‘duivel’, (Grieks) dia-bolos, is letterlijk: degene die uit elkaar trekt,

die een mens van God wegtrekt, die een mens van zichzelf wegvoert.

C. De beproevingen weerstaan (vs. 3-10)

De drie beproevingen van Jezus hebben stuk voor stuk de bedoeling

om Jezus weg te trekken van de levensweg die hij gekozen heeft.

De 1e verzoeking is de verleiding om eerst voor zichzelf voor brood te zorgen.

Wat Jezus verder aan goede dingen wil doen, dat kan wel even wachten.

Zo gaan zovéél goede sociale bewegingen verloren,

als de leiders of de aanvoerders eerst voor zichzelf gaan zorgen

en voor zichzelf blíjven zorgen.

Bij de 2e verzoeking zou Jezus zich van het tempeldak laten vallen,

om opgevangen te worden door de engelen.

Dat zou veel aandacht trekken en indruk maken.

De tempel als religieuze plek speelt slechts een rol op de achtergrond.

En zo gaat het. Mensen trekken in de wereld de aandacht met opzienbarende daden

en ferme uitspraken, ook al bouwen ze daarmee niets op.

De woorden trekken de aandacht, maar de inhoud is leeg.

In de 3e verzoeking biedt de duivel Jezus alle koninkrijken van

de wereld aan. Kennelijk heeft de duivel in al die rijken invloed

of zelfs de overheersende macht.

Ja, macht is verleidelijk, en wie ergens macht heeft geproefd,

staat voor de verzoeking of meer macht te krijgen, en nog meer.

Totdat alle afwijkende stemmen in het land tot stilte zijn gebracht.

Hoe dan weerstaat Jezus deze verzoekingen?

Hij valt in alle drie de gevallen terug op woorden uit de Torah, uit het boek Deuteronomium,

woorden die hem vanaf zijn jeugd door zijn ouders zijn bijgebracht,

woorden die gelden als heilig in de traditie,

die hem hebben gevormd tot wie hij is,

en die hij bevestigd heeft bij zijn doop in de Jordaan.

Daarin vindt hij een anker.

Daar vindt hij uitgangspunten om zelf een positie in te nemen,

om zijn leven richting te geven,

om weerstand te bieden aan de verzoekingen.

Hoe weersta je verzoekingen?

Door je des te dieper af te vragen wie je wilt zijn,

waar je vandaan komt, wat je heeft gevormd,

wat je vandaaruit hebt opgebouwd,

en dat spoor verder te trekken.

D. Engelen (vs. 11)

Na de verzoeking, bovenmenselijk van aard,

kan er ook een nieuwe vrede komen van bovenaardse schoonheid.

Als Mozes 40 dagen en nachten op de berg Sinaï is geweest

en terugkomt met de stenen tabletten, met daarop de 10 Woorden,

straalt zijn gezicht,

vanwege de woorden die hij met zich meedraagt,

vanwege de eerdere nabijheid van Gods heerlijkheid.

Als Jezus tot 3 x de verzoekingen van de duivel heeft afgewezen,

wijkt de duivel en verdwijnt uit beeld.

Het teruggrijpen op de bijbelwoorden heeft helderheid gebracht.

Jezus weet weer waar hij heen wil, waar hij staat. De lucht klaart op.

En zie, nu komen engelen, en zij dienen hem.

Een hemelse rust omgeeft Jezus.

Als mensen uiteindelijk terug komen van de zijwegen in hun leven,

misschien met heel wat verlies,

en ze eindelijk weer zichzelf worden, en zij weer vrij kunnen ademen,

dan kan er het gevoel zijn, dat hemelse machten je omringen.

Ja, sterker, er kan het besef zijn dat je in eerder aanvechtingen en problemen

nooit helemaal alleen bent geweest,

zoals Mattheüs aan het begin schrijft, dat de Heilige Geest met Jezus meegaat,

de woestijn in waar de verzoekingen volgen.

E. Lijden en Pasen

Jezus doorstaat de verzoekingen.

Maar de verzoekingen zijn nooit definitief overwonnen.

Ze komen later in het evangelie, op weg naar Pasen, terug.

Petrus zal hem voorstellen om het lijden te ontlopen.

En Jezus wijst hem hard af: “Ga weg, naar achteren, jij, satan” (16: 23).

Nog aan het kruis zullen omstanders zeggen:

“Als je de zoon van God bent,” (dezelfde woorden die de duivel in de woestijn sprak)

“kom dan van het kruis af.”

Pas na die laatste verzoekingen:

komt er de bovenaardse vrede van het open graf,

zijn er die ochtend weer engelen die hem dienen (28: 2).

En dán kan gezegd worden,

dat aan Jezus is gegeven alle volmacht in hemel en op aarde (28: 18).

De duivel had de aardse koninkrijken aangeboden,

maar Jezus ontvangt dan die macht,

omdat ze hem vanuit de hemel wordt aangereikt.

F. Krachtig zijn

Vanaf vandaag tellen we de zondagen naar Pasen toe.

Het is een tijd om erbij stil te staan

welke invloeden en gewoonten en eigen neigingen ons van onszelf afvoeren;

en hoe we bij onszelf terugkeren, en zijn en blijven wie we willen zijn.

Het is een periode om te onderscheiden welke machten duivelse trekken hebben

en wanneer hemelse geesten ons omringen.

Het zijn weken om kracht te vinden

in woorden en waarden die het houden, die richting geven,

woorden uit de Schrift,

verhalen over de weg die Jezus is gegaan,

de weg die leidt naar het leven van Pasen.

Amen.