Artikelindex

MEDITATIE: EEN MIDDELEEUWSE HEILIGE IN HOOGKERK  

In januari verzorgden we vanuit de kerkelijke gemeente een aantal bezoeken van kinderen van de Anne Frankschool aan De Olle Kerk. De kinderen kregen opdrachten in en om het kerkgebouw. Om de rondleiding goed te kunnen doen, was het nodig om informatie over de kerk te verzamelen. Ik keek boeken in met gegevens over het kerkgebouw: G.L. Smid, Kerk op de hoogte (2e druk 1980) en H./W. Plas, Religieus erfgoed in Groningen (2008). Ik kwam tegen dat de kerk, gebouwd ca. 1200-1220, oorspronkelijk waarschijnlijk was gewijd aan Maria en de heilige Ulrich, omdat beide namen voorkomen op de klok uit 1451. Nu zijn er vele kerken toegewijd aan Maria, maar wie mag Ulrich zijn, vroeg ik me af.

Ulrich blijkt te hebben geleefd van 890 tot 973 en hij was van 923 tot zijn dood bisschop van Augsburg, in Beieren, in het zuiden van Duitsland. Ulrich werd bisschop op nog maar 33-jarige leeftijd. Hij verbeterde de opleiding van geestelijken in zijn bisdom, hield zich bezig met de vormgeving van de liturgie, liet vervallen kerken en kloosters renoveren en liet ook nieuwe bouwen. Hij leefde sober en nam maatregelen om de armen te ondersteunen. Hij verdedigde verder de eigen rechten van kloosters tegen wereldlijke heersers.

Als bisschop had hij tevens een wereldlijke functie. In de 10e eeuw trokken Hongaarse stammen vanuit het oosten regelmatig plunderend door Duitsland. De Hongaren hadden nog geen vast woongebied en waren nog niet gekerstend.

Toen de Hongaren in 926 Augsburg bedreigden nam Ulrich het initiatief om de houten verdedigingswallen te vervangen door een stenen muur om de stad, zodat de stad beter te verdedigen was.

In augustus 955 verschenen de Hongaren opnieuw en ze belegerden Augsburg. Ze plunderden de omgeving en vernielden daar kerken. In de stad moedigde Ulrich, gezeten op zijn paard, de verdedigers aan en zij slaagden erin om de Hongaren buiten de muren te houden. Na aankomst van het leger van de Duitse koning Otto I werden de Hongaren vervolgens buiten de stad beslissend verslagen. Zij trokken zich terug naar het huidige Hongarije en in Duitsland brak eindelijk rust aan na tientallen jaren van invallen.

Vanaf 960 begon Ulrich zijn wereldlijke taken af te bouwen en legde hij in zijn werk in het bisdom nadruk op liturgie en pastoraat. In 972 wilde hij zijn bisschoppelijke taak helemaal opgeven en zich terugtrekken in een klooster, maar Otto I, inmiddels tot keizer gekroond, verbood dit. Ulrich overleed op 4 juli 973 dus in de functie van bisschop.

Ulrich werd al snel na zijn dood door de bevolking van Augsburg als een heilige beschouwd,

en werd in de 11e eeuw in de liturgie als geloofsgetuige opgenomen. Volgens een later geschrift werd hij in 993 officieel heilig verklaard door de paus, maar het is onduidelijk of dit juist is.  

Hoe is Ulrich nu in Hoogkerk terecht gekomen? Er zijn vele Ulrichkerken in Duitsland, ook wel in Oostenrijk en Zwitserland. Maar hoe loopt de lijn naar Hoogkerk? Zou het te maken hebben met de cisterciënzerabdij in Aduard, die in 1192 was gesticht, en met de kennis en internationale contacten die men daar had? Er is vermoedelijk invloed geweest vanuit Aduard op de bouw van kerken in de omgeving. Dat kan ook voor Hoogkerk gelden.

Dit zijn echter slechts vermoedens van mij. Ik weet het niet.    

Wat heeft Ulrich ons nu te zeggen? Ulrich wist in een chaotische tijd met innerlijke zwakte van het kerkelijk leven en van bedreigingen van buitenaf het moreel van mensen te versterken. Hij hervormde het kerkelijk leven en voelde zich ook verantwoordelijk voor zijn stad als geheel, voor kerk en wereld samen.

Ulrich - onbekend in Nederland, maar toch niet zo’n gekke heilige voor onze gemeente.

A. Bruin