Artikelindex

MEDITATIE: HET KRUIS ALS SYMBOOL  

Het kruis is het meest bekende symbool van het christelijk geloof. Er zijn andere symbolen (b.v. duif, lam met kruisvaan), maar het kruis wordt toch het meeste gebruikt.

Dat is aan de ene kant begrijpelijk, omdat Jezus aan een kruis is gestorven. Maar aan de andere kant is het vreemd. Kruisiging was in het Romeinse Rijk namelijk een vorm van terechtstelling, die juist bij misdadigers werd toegepast. Een kruis was een martelwerktuig en kruisiging was een vernederende dood. Het ligt daarom niet voor de hand om dat afschrikwekkende symbool weer te gaan geven als een houten kruis in een kerkgebouw of als zilveren of gouden sieraad aan een halsketting.

In de eerste tijd van de kerk waren andere symbolen overheersend, maar rond het jaar 200 wordt het kruis al genoemd als hét symbool van christenen. Onder de eerste christelijke Romeinse keizer, Constantijn, begin 4e eeuw, werd het kruis snel populairder. Dat kwam ook doordat de moeder van Constantijn, Helena, in Jeruzalem het originele kruis van Christus ontdekte, zo werd haar tenminste verteld. Verder schafte Constantijn de kruisiging als straf af, waardoor een kruis een meer positieve klank kon krijgen.

Toch wordt in de Bijbel de kruisiging van Jezus wel degelijk verteld als een dieptepunt in de geschiedenis. Het verzet van mensen tegen God daarmee wordt scherp openbaar. Het kruis wordt teken van de menselijke schuld.

Pas door het bericht van de opstanding van Jezus wordt duidelijk, dat het kruis geen eindpunt was, maar een punt van doorgang. Jezus bleef trouw aan zijn missie tot het eind, tot in de diepte, tot in de dood. En God bleef bij hem, haalde hem door de dood heen, en Jezus verscheen op Paasmorgen als de nieuwe mens. Met terugwerkende kracht liet God zien dat het leven van Jezus het ware menselijke leven was geweest, en dat leven wordt vanaf Paasmorgen aan allen aangeboden, om daarin te delen.

Vanuit Pasen terugkijkend is het kruis geen teken meer van menselijke schuld, maar van verzoening met God, van verlossing en vrede. Dan wordt het kruis een positief symbool.

Een kruis kan afgebeeld worden met het lichaam van Jezus erop (crucifix). Dat bepaalt de toeschouwer bij het moment van de kruisiging. Het accentueert het lijden, en daarmee de trouw van Jezus.

Een kruis kan ook leeg afgebeeld worden. Dat laat ruimte voor verscheidene belevingen. Eén aspect van het lege kruis is het volgende: Jezus heeft wel gehangen aan het kruis, maar hij is daarna van het kruis gehaald, in een graf gelegd, en opgestaan. Het kruis was een noodzakelijk middel, maar het doel was het nieuwe leven van de opstanding. Een leeg kruis verwijst zodoende naar de opstanding

Een kruis is niet alleen een christelijk symbool. Het kan ook een algemenere betekenis hebben. Een kruis bestaat in eenvoudige vorm uit een verticale lijn en een horizontale lijn.

De verticale lijn verbindt boven en beneden, hemel en een stukje aardbodem, God en mens (en evt. hemel en onderwereld). De horizontale lijn strekt zich uit over de aarde en verbindt mensen op diverse plaatsen, in diverse landen, van diverse volken. Een kruis combineert die horizontale en verticale lijnen. Het verbindt mensen op het aardoppervlak met de hemel.

Het kruis van Jezus, de zoon van de Schepper, is dan te zien als hét moment dat aarde en hemel verbonden worden. Jezus strekt zijn handen naar buiten uit. Hij omarmt de aarde. En zijn lichaam wijst naar boven, naar de Vader, met wie hij zich verbonden blijft voelen tot het eind, de Vader die Jezus vast zal houden. Dít kruis verzoent hemel en aarde, brengt ze samen. En de opgestane Jezus Christus zal hemel en aarde verbonden hoúden.

A. Bruin