Artikelindex

WAAR BEGINT EN EINDIGT DE KERK?

Het kleiner worden van de kerk baart zorgen: wat kan nog gedaan worden en wat niet.

Er is ook een positieve keerzijde: De ontwikkeling dwingt tot nadenken. Als we niet alles meer kunnen, wat is dan de functie van een kerk in de plaatselijke omgeving?

Je kunt een kerk zien als een organisatie met leden, namelijk doopleden en belijdende leden, en daarnaast nog andere categorieën van de ledenadministratie. En voor die leden verzorgt de kerk activiteiten. Dan is de kerk een soort vereniging. Wie van buiten af een keer mee wil doen is uiteraard welkom, maar het lidmaatschap vormt de buitengrens van de gemeente.

Je kunt ook op een andere manier kijken. De vraag is dan: Wat is het eigene van een kerk, wat onderscheidt de kerk van andere organisaties?

Als je de kerk voorstelt als een cirkel, een schijf, dan vinden we in het centrum de typische elementen van een kerk: de bijbelse verhalen over mensen die optrekken met God; het leven van Jezus, zijn sterven en opstanding; de liturgie met woord, lied, stilte en de symbolische handelingen van doop, delen van brood en wijn, als tekenen van vertrouwen en hoop.

Tot dat centrum hoort ook een bepaalde manier van staan in de wereld, een houding van barmhartigheid, geleerd van de bijbelse verhalen. En er is het besef dat de Geest van God wil werken in een kerkelijke gemeente en dat déze haar levend houdt. Het hart van de kerk wordt dan niet gevormd door de leden maar door het verhaal van God.

In de schijf rondom dat middelpunt organiseert de kerk uiteenlopende activiteiten: pastorale bezoeken, gezellige bijeenkomsten, koorrepetities, een filmavond, een fietstocht, een gespreksavond over een ethisch onderwerp, een hulpactie voor vluchtelingen.

De activiteiten kunnen een bijbelse invulling hebben of gaan over bredere levensvragen. In het christelijk geloof gaat het namelijk over het hele leven, persoonlijk en maatschappelijk.

Voor wie organiseert de kerk deze dingen? In de evangeliën zien we steeds een wisselende groep rondom Jezus: 12 mannelijke apostelen en een aantal vrouwen als kern, een bredere groep leerlingen die er vaak, maar niet altijd is, en af en toe een losse nog grotere groep, de menigte of schare. Bij de uittocht uit Egypte trekt met het volk Israël mee ‘een grote groep mensen van allerlei herkomst’ (Ex. 12: 38). Zij delen waarschijnlijk niet alle opvattingen van het geloof van Israël, maar voelen er zich wel mee verwant. In de Bijbel is de geloofsgemeenschap dus niet precies afgegrensd.

Het Evangelie is een boodschap van liefde voor heel de wereld. De vraag wordt dan: wat kan de rol van de kerkelijke gemeente in het dorp zijn, niet in de eerste plaats om er zelf beter van te worden, maar om verantwoordelijkheid te nemen voor de omgeving, en om mensen iets aan te bieden dat van belang kan zijn voor hun leven.

Zo gezien zijn de activiteiten van de kerk in principe voor iedereen die belangstelling heeft, lid of geen lid. En ook wie van buitenaf mee wil doen in het opzetten en uitvoeren van bepaalde taken kan een bijdrage leveren.

De buitenste cirkel van de schijf is nu geen gesloten lijn, maar een stippellijn. De kerk is principieel open naar buiten toe. Mensen die iets hebben met de strekking van bijbelse verhalen, met rituelen, die gevoelig zijn voor levensvragen, die van kunst houden, die anderen behulpzaam willen zijn, kunnen aan één of meer activiteiten deel nemen, zonder dat ze alle opvattingen en gebruiken van de kerk hoeven te onderschrijven.

Belangrijk is wel dat de activiteiten verbonden blijven met het middelpunt van de kerk, anders vervaagt een kerk tot een algemene levensbeschouwelijke of sociale organisatie.

Dit alles vraagt een andere manier van kijken naar de kerk. En het vraagt een gastvrije houding naar wie van buiten af mee wil doen. Gemeente-zijn in onze tijd wordt nog een spannend gebeuren!

A. Bruin